Tìm hiểu Tư tưởng Hồ Chí Minh về giáo dục
Ngày 6/9/2003. Cập nhật lúc 15h 29`
Tư tưởng Hồ Chí Minh về giáo dục là một hệ thống các quan điểm toàn diện và sâu sắc về các vấn đề: lên án chính sách ngu dân của thực dân, đế quốc; xác định vị trí, vai trò của giáo dục đối với sự phát triển của đất nước và những quan điểm, tư tưởng chỉ đạo phát triển nền giáo dục trong chế độ mới. Các nhà nghiên cứu đã ghi nhận: tổng số bài nói, bài viết của Bác về các chủ đề nêu trên là 386. Đây là một di sản vô giá đối với nền giáo dục cách mạng. Trong bài viết này, chúng tôi chỉ đi sâu tìm hiểu một số tư tưởng cơ bản về nhiệm vụ của ngành giáo dục, nhà trường, của thầy giáo, cô giáo và học sinh trong chế độ mới qua khoảng 20 bài nói, bài viết của Bác trực tiếp với ngành giáo dục sau khi nước nhà giành được độc lập. Điều đầu tiên Bác Hồ quan tâm là phải nhanh chóng xóa bỏ nền giáo dục nô lệ, bắt đầu từ xây dựng mới chương trình, sách, cách dạy, đội ngũ cán bộ cho nền giáo dục đến việc nâng cao dân trí cho người dân của một nước độc lập. Trong thư gửi Hội nghị giáo dục toàn quốc họp tại Việt Bắc tháng 7/1947, Bác viết: “Chúng ta cần phải có một nền giáo dục kháng chiến và kiến quốc. Vì vậy, chúng ta: 1 - Phải sửa đổi triệt để chương trình giáo dục cho hợp với sự nghiệp kháng chiến và kiến quốc. 2- Muốn như thế, chúng ta phải có sách kháng chiến và kiến quốc cho các trường. 3- Chúng ta phải sửa đổi cách dạy cho hợp với sự đào tạo nhân tài kháng chiến và kiến quốc. 4- Chúng ta phải đào tạo cán bộ mới và giúp đỡ cán bộ cũ theo tôn chỉ kháng chiến và kiến quốc. 5- Về bình dân học vụ, nhờ sự hy sinh cố gắng của nam nữ giáo viên, đã có kết quả rất tốt đẹp. Bây giờ, số đông đồng bào đã biết đọc biết viết thì chúng ta phải có một chương trình để nâng cao thêm trình độ văn hóa phổ thông của đồng bào". Bác rất coi trọng việc ngành giáo dục phải nghiêm túc thực hiện các nhiệm vụ đặt ra, tổng kết thực tiễn, kinh nghiệm. Gửi thư cho Đại hội giáo dục toàn quốc họp tháng 7/1951 , Bác yêu cầu: "Đại hội nên kiểm thảo kỹ công tác cải cách về chương trình, chủ trương và cách thi hành, để tìm thấy những khuyết điểm mà sửa đổi, những ưu điểm mà phát triển thêm. Đại hội nên chú ý làm thế nào cho việc giáo dục liên kết với đời sống của nhân dân, với công cuộc kháng chiến và kiến quốc của dân tộc". Đến Hội nghị giáo dục toàn quốc tháng 3/1955, Bác nhấn mạnh: "Để thu kết quả tốt đẹp thì Hội nghị cần phải nắm vững mấy vấn đề chính do Bộ đề ra, đi sâu vào việc điều tra nghiên cứu, tổng kết kinh nghiệm. Mỗi chủ trương công tác đều phải căn cứ vào tình hình thực tế, vào kinh nghiệm rất phong phú của quần chúng, của cán bộ, của địa phương. Trước đây, một thiếu sót trong công tác giáo dục là ít kết hợp chủ trương và chính sách của Bộ với tình hình cụ thể và kinh nghiệm quý báu của các địa phương". Nói về nhiệm vụ của nhà trường, Bác chỉ rõ nhiệm vụ chung của nhà trường trong chế độ mới đồng thời nêu những nhiệm vụ cụ thể cho nhà trường của từng cấp học, bậc học, từng loại trường đào tạo: "Trường học của chúng ta là trường học của chế độ dân chủ nhân dân, nhằm mục đích đào tạo những công dân và những cán bộ tốt, những người chủ tương lai tốt của nước nhà... Trước hết phải ra sức tẩy sạch ảnh hưởng giáo dục nô dịch của thực dân còn sót lại, như: Thái độ thờ ơ đối với xã hội, xa rời đời sống lao động và đấu tranh của nhân dân; học để lấy bằng cấp, dạy theo lối nhồi sọ. Và cần xây dựng tư tưởng: dạy và học để phục vụ Tổ quốc, phục vụ nhân dân. Nhà trường phải gắn liền với thực tế của nước nhà, với đời sống của nhân dân. Thầy giáo và học trò, tùy hoàn cảnh và khả năng, cần tham gia những công tác xã hội, ích nước lợi dân. Ngoài ra, mỗi một cấp giáo dục cần nhận rõ nhiệm vụ của mình trong lúc này: - Đại học thì cần kết hợp lý luận khoa học với thực hành, ra sức học tập lý luận và khoa học tiên tiến của các nước bạn kết hợp với thực tiễn của nước ta, để thiết thực giúp ích cho công cuộc xây dựng nước nhà. - Trung học thì cần đảm